Mantı ile Yapılan Klasik Türk Yemeği Çeşitleri

Mantı, Türk mutfağında tek bir tarif değil; bir hamur tekniği ve etrafında kurulan koca bir yemek ailesi. Aynı hamur ve iç harcıyla haşlanmış, fırınlanmış, kavrulmuş ya da çorbaya dönüşmüş onlarca yemek çıkabiliyor. Peki elinizde mantı varsa, onu sadece yoğurt ve tereyağıyla servis etmenin dışında neler yapabilirsiniz? Aşağıda, mutfakta biraz deneyimi olan ama zaman kaybetmek istemeyen bir okur için mantı yemekleri kombinasyonlarını, hangi türün nereye oturduğunu ve yanına ne gittiğini sırayla anlatıyoruz.

Mantı kaç farklı şekilde yemek olur?

Sorunun kısa cevabı: pişirme yöntemi değiştikçe yemek de değişiyor. Aynı tepside beklettiğiniz mantıyı haşlarsanız klasik yoğurtlu mantı, tereyağında kavurursanız kuru mantı, üzerine et suyu ekleyip fırına verirsiniz "fırın mantısı" olur. Boyut da belirleyici: Kayseri usulü çok küçük kare mantılar haşlamaya, iri kapatılmış tatar böreği tipi mantılar ise kavurmaya ve fırına daha uygun.

Sık karşılaşılan başlıklar şöyle sıralanabilir:

• Yoğurtlu haşlama mantı: Az suda, kaynar suda kısa süre; sarımsaklı yoğurt, kızdırılmış tereyağı, pul biber ve nane.
• Kuru mantı (kavurma): Haşlanıp süzülen mantı tereyağında hafif kızartılır; sos ayrı kapta verilir, hamur diri kalır.
• Fırın mantısı: Çiğ ya da yarı haşlanmış mantı tepsiye dizilir, et suyu ve tereyağıyla ıslatılıp üzeri kızarana kadar pişer.
• Su mantısı / hıngel: Daha iri açılmış hamur, bol haşlama suyuyla, üzerine yoğurt ve kavrulmuş soğan.
• Mantı çorbası: Küçük mantılar terbiyeli veya domatesli çorbanın içinde pişirilir.

Hangi mantıya hangi sos gider?

Kural basit: hamur ne kadar kuru kaldıysa sos o kadar akışkan olmalı. Kavurma mantıda sos hamuru ıslatmak zorunda olduğu için yoğurdu biraz haşlama suyuyla açmak işe yarar. Fırın mantısı zaten et suyunu içine çektiği için üstüne yoğurt koymak şart değil; salçalı tereyağı ve sumaklı soğan yeterli. Yoğurt yemeyenler için mantının domates soslu versiyonu da mümkün; burada makarna soslarında kullandığınız temel domates-sarımsak-fesleğen mantığı doğrudan çalışır, sadece sosu daha koyu tutun ki hamur dağılmasın.

Mantıyı ana yemek yapan kombinasyonlar

Mantı çoğu evde tek başına yenir, ama bir sofra kurmak istiyorsanız neyin yanına oturduğunu bilmek gerekir. Mantı unlu, yağlı ve yoğurtlu bir tabak; yanına gelen şeyin işi ferahlatmak, doyuruculuğu artırmak değil.

• Asitli ve çiğ bir şey: Mevsim salatası, turşu, limonlu yeşillik. Salatalar ve meze bölümündeki basit çoban salata bu iş için fazlasıyla yeterli.
• Hafif bir çorba: Mantının kendisi çorbalı olacaksa atlayın; değilse sade domates veya tarhana iyi gider, mercimek gibi ağır olanları tercih etmeyin.
• Ayran: Sarımsaklı yoğurdu tekrarlamış gibi görünse de mantının yağını dengeleyen en pratik içecek.
• Et yanı: Kuru mantının yanına kavurma veya küçük parça et sote yapılabilir; bu, kırmızı et yemekleri tarafındaki tencere kavurma mantığının küçültülmüş hâli.

Etsiz mantı olur mu?

Olur ve klasik sayılabilecek örnekleri var. İçine haşlanıp ezilmiş mercimek, kavrulmuş soğanlı patates, ıspanak veya lor konabilir. Lorlu mantı hafif bir öğün arıyorsanız işinizi görür; ıspanaklı iç ise sebze yemeklerindeki ıspanak kavurmasından arta kalanla bile yapılabilir. Etsiz mantıda dikkat edilecek nokta iç harcın fazla nemli olmaması; aksi hâlde hamur haşlamada açılır.

Pratik bir karşılaştırma

En sık yapılan hatalar neler?

• Mantıyı bol suda uzun süre kaynatmak: hamur şişer, iç dağılır. Su az, süre kısa olmalı.
• Yoğurdu buzdolabından çıkarıp doğrudan dökmek: sıcak mantı soğur, sos kesilir.
• Haşlama suyunu dökmek: nişastalı su, sosu açmak ve çorba yapmak için en değerli malzeme.
• Tereyağını fazla kızdırmak: pul biber yanar, tat acılaşır.